Zvornik

Predstavljamo Grad Zvornik

Predstaviti grad Zvornik, znači pisati o njegovoj burnoj prošlosti, gradu koji  je bio i ostao raskrsnica puteva, jednom od najstarijih u istoriji na prostoru BIH. Uspon duguje svom geografskom položaju, jer je važio za trgovinsko središte još od vremena Rimljana, Vizantije, Slovena, vladavine srpskih despota, dolaska Turaka, Mađara i Austrijanaca.  

Teritorija Grada Zvornik prostire se na površini od 387 km2 u sjevero-istočnom dijelu Republike Srpske i Bosne i Hercegovine, u regiji Srednje Podrinje koja je na užem prostoru dobila naziv Birač. Skoro da je geografski lociran tačno na sredini puta za dva velika urbana centra  Beograd i Sarajevo. 

O davanju imena Zvornik  postoji više verzija, a dominira da je grad dobio ime po nekom usamljenom zvoniku crkve. Zvonik je morao biti vidjen sa mnogo strana i iz veće daljine, te je tako služio okolnom stanovništvu kao objekat za orjentaciju. 

 

ZVORNIK  – kroz istoriju

 Ovaj kraj je uvek bio naseljen, a stanovništvo se menjalo vekovima. Prema poznatim istorijskim izvorima, najstariji stanovnici ovog kraja bili su Skordisci- narod keltskog porijekla, koji je prihvatio rimsku vlast, kada je ona početkom prvog vijeka nove ere, uspostavljena ovdje kao i na čitavom  Balkanskom poluostrvu.  

Zvornik je izgradjen još u Rimsko doba, na vrlo važnoj saobraćajnici koja je vezivala rimske rudnike u Srebrenici – Domaviji  sa  rimskim centrom Sremskom Mitrovicom –Sirmiumom. Rimski tragovi pokazuju da je kraj oko Zvornika bio gusto naseljen i da je rimskim utvrdama bio dobro zaštićen.

Tragovi  rimskog perioda

U selu Dardagani nadjeni su tragovi rimskog kamenoloma i jedan kasnoantički grob iz  4. vijeka. Ovaj spomenik Mitrinog kulta čuva  se u tuzlanskom muzeju, izrađen je od sige, dimenzije 50 x 70 cm. Dardagani su najveći rimski kamenolom na Balkanu, iz perioda od 1. do 5. Vijeka. Arheolozi su otkrili da je kamen sa ovog lokaliteta korišćen za gradnju Sirmijuma.

Slovenska plemena su došla u ove krajeve u drugoj polovini VI i prvoj polovini VII vijeka. Po doseljenju Slovena u ove krajeve ovde se izmjenjuju slovenski, franački,vizantijski i madjarki gospodari. Godine 1153. ove krajeve zauzimaju Madjari u borbi protiv Vizantije i drže ih sa prekidima sve do turskog doba. U medjuvremenu vladari ovih krajeva su Radoslav Mihajlović, srpski kralj Dragutin, Djubašići, Stevan Кotromanić, kralj Tvrtko, despot Djuradj Branković.  Kada je u Zvorniku vladao Despot Djuradj Branković, očuvalo se nekoliko legendi o „prokletoj Jerini“, njegovoj ženi, vizantijskoj princezi, koja nije bila omiljena u narodu.

Tvrdjava Stari grad je činila jednu cjelinu iako su se u njoj razlikovala tri djela: Gornji, Srednji i Donji grad. Legenda kaže da ga je gradila prokleta Jerina, žena srpskog despota Djurdja Brankovića, a u njemu je živio i čuveni derviš, Šejh Hasan Kaimija. Iako je 2005. godine Stari grad Zvornik proglašen Nacionalnim spomenikom BiH, nije mnogo uradjeno da se sačuva od zuba vremena i nemara. Nazivaju ga Djurdjev grad i Kula grad, ali nikako da ga obnove i urede. Nema novca i dobre volje da se razriješi dilema da li je ovo nacionalni spomenik BiH ili nekog od njenih naroda.

Ispod zvorničke tvrđave i van zidina starog grada, formiralo se i podgradje Podvoznik – današnji Zvornik. Podgradje Zvornika bila je tada poznata varoš, sa preko 2000 stanovnika i ubrajao se u gradove srednje veličine u Evropi, 

U sastavu Despotovine Zvornik će ostati do 1458. godine, a prvi put se pominje u istoriji 1410. godine u dubrovačkim spisima i to pod imenom Zvonik.  

Srednjevekovni stećci

Arheološka istraživanja su pokazala da srednjevjekovno kulturno-istorijsko nasleđe Zvornika izuzetno obogaćuju i nekropole i stećci. Na području Grada Zvornik evidentirano je ukupno 56 nekropola sa oko 800 stećaka, od kojih su tri sa natpisima, a 44 imaju reljefne ukrase.

Zvornik će u sastavu turske carevine biti više od četiri vijeka od 1460. do 1878.godine. Zvornički  sandžak formiran je 1480.godine, a po dolasku u Zvornik, Turci su obalskim bedemima pored Drine opasali utvrdjenje. Kada su Turci došli u Zvornik, zatekli su razvijeno naselje sa dosta prometnim trgom. U turskom periodu Zvornik je značajan zanatski i trgovački centar sa preko 25 zanata. Jako je razvijen saobraćaj ladjama niz Drinu i skelom preko Drine. Zvornik je u ovo vrijeme predstavljao najveće gradsko naselje u istoimenom sandžaku. U turskom periou zvornička tvrdjava je bila  jedna od najvećih i najutvrdjenijih srednjovekovnih gradova u Bosni. Interesantno je napomenuti da je u Zvorniku i okolini bilo jako razvijeno i vinogradarstvo i da je groždje predstavljalo osnovno voće u gradu.

Poslije okupacije bosne i Hercegovine 1878. godine Austrougarska ga je obnovila i utvrdila kao pogranično mjesto prema Srbiji i njegove zidove prilagodila tadašnjem načinu ratovanja. U doba austrougarske vladavine Zvornik je kotarsko-sresko središte sa razvijenim zanatstvom i trgovinom, Ovo je grad u kojem je 1886. godine  otvarena  državna osnovna  škola, izgradjeni makadamski putevi za Sarajevo, Srebrenicu, Tuzlu i Bijeljinu i više novih zgrada. Izgradjee su sadašnja zgrada Grada Zvornika, Biblioteka i muzejska zbirka (Oficirski dom tj. Kasina), vojna bolnica na Fetiji (koja se više ne koristi), žandarmerijska stanica, bivša zgrada osnovne škole u Beksuji, pošta  u centru grada. Iz popisa stanovništva iz 1910. godine vidi se da je grad Zvornik te godine imao 732 kuće i 3688 stanovnika.  

Za vrijeme Kraljevine Jugoslavije (1918 – 1941) Zvornik je središte sreza, koji se prostirao u granicama gotovo neizmjenjenim iz vremena austrougarske vladavine. Od 1929. pripadao je Drinskoj banovini sa sjedištem u Sarajevu i u sastavu tuzlanske oblasti.  Zvornik je i u ovom periodu veoma značajno trgovačko mjesto sa 180 zanatskih radnji i raskrsnica državnih puteva za Sarajevo, Bijeljinu, Tuzlu, a preko mosta na Drini podignutim 1929.godine za Beograd, Šabac, Valjevo  i Užice. Do 1934. godine u Zvorniku je bio i vojni garnizon bivše jugoslovenske vojske, koji je bio smješten u napuštenim objektima austrougarske vojske.  

Prema popisu iz 1931. godine u srezu zvorničkom bilo je 47.326 stanovnika, a u samom gradu Zvornik je imao  3.487 stanovnika. Pred početak II svjetskog rata  Zvornik je imao električno osvjetljenje, poštu, telefon, telegraf, finansijsku upravu, bolnicu, sreski kao i šerijatski sud, medresu, pravoslavnu crkvu, šest džamija i sinagogu. Na području sreza radilo je  11 narodnih osnovnih škola, a od 1920.godine i Građanska škola trgovačkog smjera, Muška zanatska šegrtska škola i Ženska stručna škola.  

U godinama poslije Drugog svjetskog rata, u martu 1945. Zvornik je postao sjedište sreza.  Stanovništvo je većinskim dijelom živelo na selu i bavilo se zemljoradnjom, a gradsko trgovinom, zanatstvom i ugostiteljstvom. U opštini je 1956. postojalo sedam zemljoradničkih zadruga. Od 1970-ih  počinje  industarlizacija i nagli razvoj zvorničke privrede. Sa dinamičnim razvojem privrede opština izlazi iz kruga nerazvijenih. U ovom periodu nastala su i proširila se brojna preduzeća. Najznačajnija je bila Tvornica glinice “Birač” i brojna druga : fabrika obuće “Standard”, odijela “Alhos”, kozlučka kisela voda “Vitinka”,”Fagum”, “Metalno”, “Inžinjering”,  “Drina-trans” … Zvornik postaje privredni centar regije.  

Podignuto je oko 1.600 stanova u društvenom i preko 15.000 u privatnom vlasništvu, dovršena je elektrifikacija cijele opštine, gotovo svako naselje imalo je vodovodnu mrežu, izgrađeni su putevi do svake mjesne zajednice, izgrađena je pruga Zvornik – Tuzla, a podignuta su i tri mosta na Drini, dva drumska i jedan željeznički. 

Danas slika zvorničke privrede je znatno izmenjena. Privreda je privatizovana i većina preduzeća je prestala sa radom.  Preduzeća koja i danas rade su Tvornica glinice “Alumina” , naslednik fabrike “Birač”,  tu je Fabrika mineralne vode “Vitinka”sa “Vivijom”, “Zvornikputevi”… 

Grad Zvornik je u prigradskom dijelu u blizini graničnog prelaza formirao poslovnu zonu Jadar, od koje se očekuje da  privuče investiture i vrati Zvorniku slavu indusrijskog grada. Broj zaposlenih  Zvorničana bio je 1990.godine 15.500, a danas oko 5500. Zvornik je prema popisu stanovništva  1991.  imao 81.295 stanovnika, a 63.688 stanovnika  po popisu iz 2013.godine.

Vijesti iz Zvornika

Arhiva

Zadnje objavljeno